حركت و تكامل را نفى كنيم و حال آنكه انكار اين دو قانون به منزلهء انكار جميع علوم است و خود ماديين همواره در كتب خويش از اين دو قانون دم مىزنند ، و اگر آن را به مفهوم « علمىاش » اخذ كنيم كه در بالا اشاره شد منافاتى با موضوع عليت و معلوليت و خلقت و آفرينش - و هر چه مىخواهيد نام بگذاريد - ندارد . به هر حال اين نظريه كه « هيچ موجودى معدوم نمىشود و هيچ معدومى موجود نمىشود » اگر به معناى عام فلسفى وى گرفته شود از طريق براهين فلسفى بايد نفى يا اثبات شود و هم با زبان فلسفه بايد تفسير شود . تفسير وى به زبان فلسفه همان است كه در مقالهء 7 و در اين مقدمه گذشت و چنان كه ديديم طبق اين تفسير ، اين قانون نه مستلزم ازليت و ابديت اشياء است و نه مستلزم نفى خلقت و آفرينش آنها .